Những vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm khi tham gia thị trường carbon

Hội thảo nhằm cung cấp thông tin và làm rõ các nội dung liên quan đến thị trường carbon trong nước, việc chuẩn bị cho vận hành Sàn giao dịch carbon trong nước, trách nhiệm của các bên khi tham gia thị trường và kinh nghiệm quốc tế trong quản trị, giám sát thị trường.

110 cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu cho biết: Vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/01/2026 về Sàn giao dịch carbon trong nước; Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026 phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2025-2026.

Trên cơ sở này, Bộ NN-MT đã ban hành Quyết định số 699/QĐ-BNNMT ngày 27/2/2026 thí điểm phân bổ hạn ngạch cho năm 2025 và 2026. Theo đó, 110 cơ sở trong lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép, xi măng đã được phân bổ hạn ngạch. Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các Bộ, ngành liên quan và các cơ quan như Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang gấp rút triển khai các nhiệm vụcụ thể để sớm đưa thị trường đi vào vận hành chính thức.

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, thông tin về các quy định mới liên quan đến thị trường carbon. Ảnh: Trung Nguyên.

Chia sẻ rõ hơn về thị trường carbon trong nước, ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường carbon (Cục Biến đổi khí hậu) cho biết: Mục tiêu chính là hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính để thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính quốc gia, bao gồm Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Điều này cũng thúc đẩy đầu tư giảm phát thải khí nhà kính, tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trước các yêu cầu phát triển xanh, bền vững của quốc tế.

Hàng hóa của thị trường là hạn ngạch phát thải khí nhà kính do Bộ NN-MT phân bổ cho các cơ sở phát thải lớn và tín chỉ carbon. Tham gia thị trường có các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính; các tổ chức có chương trình, dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon; và các tổ chức có hoạt động kinh doanh tín chỉ carbon.

Về nguyên tắc, các cơ sở thực hiện nộp trả hạn ngạch phát thải khí nhà kính dựa trên kết quả kiểm kê khí nhà kính cho giai đoạn 2025-2026. Nếu phát thải vượt quá hạn ngạch, cơ sở có thể vay mượn tối đa 15% lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho giai đoạn kế tiếp để thực hiện nộp trả cơ quan quản lý. Cơ sở có thể chuyển giao lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính chưa sử dụng hết sau khi hoàn thành nộp trả của giai đoạn hiện tại sang giai đoạn kế tiếp.

Cơ sở cũng có thể sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ lượng phát thải vượt hạn ngạch, nhưng không quá 30% lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ của cơ sở. Các giao dịch mua bán sẽ được thực hiện thông qua sàn giao dịch carbon trong nước.

Cần lưu ý, chỉ một số loại tín chỉ mới được phép giao dịch trên sàn. Đó là tín chỉ theo cơ chế Điều 6.4 Thỏa thuận Paris (chủ yếu là tín chỉ chuyển đổi từ cơ chế phát triển sạch (CDM) trước đây); tín chỉ theo Cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon song phương, đa phương giữa Chính phủ Việt Nam và bên ký kết nước ngoài theo Điều 6.2 thuận Paris. Một loại nữa là tín chỉ carbon nội địa, được xây dựng theo tiêu chuẩn riêng của Việt Nam trong các lĩnh vực. Ví dụ như tín chỉ carbon rừng của Việt Nam đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện và dự kiến công bố trong thời gian tới

Mặt khác, thị trường chỉ chấp nhận các tín chỉ được tạo ra từ sau năm 2021 để đảm bảo tính cập nhật theo quy định pháp luật.

Đăng ký sở hữu hạn ngạch, tín chỉ trên hệ thống đăng ký quốc gia

Trao đổi về hoạt động của sàn giao dịch carbon trong nước, theo ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế của Bộ Tài chính, hệ thống giao dịch được vận hành dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị hạ tầng và tổ chức trung gian nhằm đảm bảo tính minh bạch và an toàn.

Bên cạnh hạ tầng giao dịch, xương sống của thị trường là Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thiết lập và vận hành. Hệ thống này đóng vai trò là cơ sở dữ liệu gốc, được kết nối trực tiếp với hệ thống của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam để đảm bảo tính đồng bộ trong quản lý giao dịch.

Về quy trình vận hành, mọi hàng hóa carbon đều phải được đăng ký tập trung trên Hệ thống đăng ký quốc gia trước khi đưa vào lưu ký. Việc chuyển quyền sở hữu ngoài sàn thực hiện theo hướng dẫn của Bộ NN-MT và thông qua Hệ thống đăng ký quốc gia để đảm bảo sự giám sát xuyên suốt của Nhà nước.

Hiện nay, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội đang tích cực hoàn thiện hệ thống các quy chế về giao dịch, giám sát và lưu ký hạn ngạch cũng như tín chỉ carbon. Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Tổng Giám đốc Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam, trong thời gian tới, Sở sẽ phối hợp chặt chẽ với Cục Biến đổi khí hậu tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu. Mục tiêu là hướng dẫn chi tiết cho doanh nghiệp về cơ chế vận hành sàn nhằm giúp doanh nghiệp sẵn sàng giao dịch.

Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Tổng Giám đốc Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam, cho biết, sẽ có những  buổi tập huấn chuyên đề nhằm giúp doanh nghiệp nắm rõ các bước giao dịch. Ảnh: Trung Nguyên.

Trước mắt, trên Hệ thống đăng ký quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ chủ động cấp tài khoản, cấp mã, số sê-ri hạn ngạch và thông báo thông tin đăng nhập trực tiếp cho các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính. Doanh nghiệp chỉ thực hiện bổ sung thông tin theo đề nghị từ phía Bộ.

Với các tổ chức có tín chỉ theo cơ chế trao đổi, bù trừ tự nguyên cần chủ động làm hồ sơ đăng ký tài khoản gửi về Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Việc nộp hồ sơ có thể thực hiện theo ba hình thức linh hoạt: nộp trực tiếp, qua cổng thông tin trực tuyến hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính. Thông qua Hội thảo, các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính và các tổ chức sở hữu tín chỉ carbon đã hiểu rõ về các quy định khi tham gia thị trường carbon, đồng thời kiến nghị các cơ quan quản lý tiếp tục tổ chức các hội thảo, hội nghị tập huấn chuyên sâu để tham gia thị trường carbon hiệu quả.