Việt Nam - châu Phi tìm điểm giao chiến lược trong nông nghiệp

Chiều 29/5, trong khuôn khổ Lễ ra mắt Nhóm công tác Hợp tác Nam - Nam trong nông nghiệp, đại diện Chính phủ Việt Nam và châu Phi đã tham gia phiên thảo luận về tầm nhìn chính sách bao trùm nhằm thúc đẩy hợp tác hiệu quả, bền vững.

Để định vị chiến lược Hợp tác Nam - Nam, bà Nguyễn Phương Trà, Vụ trưởng Vụ Trung Đông - Châu Phi (Bộ Ngoại giao) cho biết, trong bối cảnh chiến tranh thương mại, Việt Nam đang ở thời điểm cần châu Phi và các nước châu Phi cũng đang ở thời điểm cần tìm kiếm hỗ trợ của Việt Nam để bổ trợ thế mạnh, đa dạng hóa thị trường.

Theo đại diện Bộ Ngoại giao, việc ra mắt Nhóm công tác diễn ra thuận lợi khi quan hệ giữa hai bên khởi sắc, với hàng chục đoàn cấp cao thăm lẫn nhau trong 3 năm trở lại đây, chiếm hơn một nửa tổng lượng trao đổi đoàn trong 10 năm trước đó. Hợp tác Việt Nam - châu Phi đang dịch chuyển sang một chiến lược dài hạn.

Phiên thảo luận trong khuôn khổ Hội nghị Thúc đẩy hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi và ra mắt Nhóm công tác Hợp tác Nam - Nam trong nông nghiệp ngày 29/5 được tổ chức bởi Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Kiều Chi.

Cần mô hình phù hợp hơn công nghệ đắt đỏ

Châu Phi không tìm kiếm những công nghệ hiện đại hay mô hình đầu tư quy mô lớn, mà nhấn mạnh nhu cầu về giải pháp phù hợp.

Sau 27 năm nội chiến, Angola đang bước vào giai đoạn tái thiết nông nghiệp với ưu tiên hàng đầu là bảo đảm an ninh lương thực, Đại sứ Angola tại Việt Nam Fernando Miguel cho hay. Dù sở hữu đất đai màu mỡ và điều kiện khí hậu thuận lợi, nước này vẫn đối mặt với năng suất thấp, thiếu hệ thống thủy lợi, thiếu cơ giới hóa phù hợp và phụ thuộc vào phương thức canh tác truyền thống.

Điều Angola cần từ Việt Nam không đơn thuần là giống cây trồng, mà là kinh nghiệm canh tác nhiệt đới, kỹ thuật chế biến, giải pháp tưới tiêu chi phí thấp và mô hình phù hợp với nông hộ nhỏ. Theo ông Fernando Miguel, thế mạnh của Việt Nam nằm ở cách tiếp cận “vừa học vừa làm”, chuyển giao trực tiếp cho nông dân làm chủ kỹ thuật.

Ông nhận xét Việt Nam là hình mẫu đáng tham khảo trong cải cách nông nghiệp. Zambia hiện có tới 42 triệu ha đất nông nghiệp nhưng mới khai thác khoảng 6 triệu ha. 62% dân số tham gia sản xuất nông nghiệp, nhưng khu vực này chỉ đóng góp khoảng 5% GDP.

Theo Đại sứ Mumba, Zambia không chỉ muốn học kinh nghiệm nâng cao năng suất lúa gạo, cà phê hay thủy sản, mà còn muốn phát triển nông nghiệp theo chuỗi và kết nối thị trường như cách Việt Nam đã làm.

Những chia sẻ này cho thấy "giải pháp Việt Nam" được quan tâm không phải ở công nghệ đắt tiền, mà ở khả năng thích ứng thực tiễn: phát triển từ điều kiện hạn chế, tối ưu hóa nguồn lực nhỏ lẻ và xây dựng hệ sinh thái sản xuất đồng hành cùng nông dân.

Cùng quan điểm, bài học lớn nhất của hợp tác Nam - Nam không nằm ở việc đưa giống mới hay thiết bị mới sang châu Phi. Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, khẳng định khoảng cách giữa khoa học công nghệ và thực tiễn sản xuất vẫn là vấn đề then chốt.

"Không phải cứ mang giống năng suất cao tới là thành công, bởi nếu thiếu người đồng hành với nông dân thì mô hình khó bền vững. Nhiều mô hình năng suất lúa có thể đạt 7 - 8 tấn/ha, nhưng khi chuyên gia rút đi, người dân lại quay về tập quán cũ. Câu hỏi quan trọng nhất là 'ai sẽ ở lại' sau dự án", ông đặt vấn đề.

Tổng thống Zambia Hakainde Hichilema và Nội các gặp nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Cao Đức Phát và Nhóm công tác Hợp tác Nam - Nam, tháng 4/2026. Ảnh: Nghị viện Zambia.

Định hướng thúc đẩy hệ sinh thái Nam - Nam

"Hợp tác Nam - Nam vượt khỏi tư duy viện trợ kỹ thuật ngắn hạn để chuyển sang xây dựng thể chế, đào tạo nhân lực, hệ thống khuyến nông và quản lý thủy lợi", PGS.TS Bùi Bá Bổng, nguyên Thứ trưởng Bộ NN-PTNT nhấn mạnh những yếu tố làm nên thành công của nông nghiệp nước nhà.

Nhờ đó, Việt Nam duy trì “sợi chỉ đỏ” về an ninh lương thực suốt gần 40 năm Đổi mới. Chính sự kiên định này đã giúp Việt Nam đi từ thiếu lương thực trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu.

Về định hướng dài hạn, Vụ trưởng Vụ Trung - Châu Phi Nguyễn Phương Trà đề xuất củng cố sự tin cậy chính trị thông qua xây dựng chiến lược hợp tác dài hạn với các nước châu Phi, duy trì sự quan tâm của lãnh đạo cấp cao hai bên nhằm tạo nền tảng chính trị - ngoại giao thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng hợp tác, phát triển ổn định.

Đồng thời, hoàn thiện khung chính sách, pháp lý cho các hiệp định khuyến khích, bảo hộ đầu tư; nghiên cứu chính sách ưu đãi theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW năm 2025 về phát triển kinh tế tư nhân. Từ đó, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng không gian phát triển, bảo lãnh rủi ro, tiếp cận vốn và hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp tại châu Phi.

Riêng về nông nghiệp, bà Nguyễn Phương Trà kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét và tham mưu thúc đẩy khuôn khổ đối tác chiến lược với các quốc gia châu Phi tiềm năng; tạo thuận lợi cho mở cửa thị trường, kiểm dịch hàng hóa song phương và vận động các đối tác phát triển trong các mô hình hợp tác ba bên, bốn bên.